Пазарот на хартии од вредност и COVID-19

0
461

Глобалните настани чиј чинител е пандемијата предизвикана од коронавирусот донесоа нови предизвици пред носителите на здравствените, политичките и економските одлуки. Непредвидливото однесување на економските субјекти резултираше во непредвидливост на целокупниот тек на економскиот перформанс на државите, со што дополнителна тежина доби и онака комплексната работа на економистите кои изминативе месеци се најдоа во незавидната позиција – да ги намалат последиците од економската криза.

Предизвикот е дотолку поголем што можеби за првпат во човековата историја се соочуваме со „креирана“ економска криза. Она што сакам да го кажам е дека забавувањето на економските активности ширум државите во светот се одвиваше по дизајн на човекот. Кога човештвото се бори со респираторен вирус кој во голема мера останува непознат, здравствените експерти на почетокот беа принудени да прибегнат кон таканаречените „средновековни мерки“, а тука мислам на рестриктивните мерки донесени со цел да се намали ширењето на вирусот, како: забрана за патувања, затворени училишта, факултети, угостителски објекти, јавни локали, социјално дистанцирање, изолација, полициски час… Средновековни мерки, затоа што како такви тие не се ништо ново. Уште во 14-тиот век за време на беснеењето на чумата во Европа се применувале истите. Оттука, креаторите на економските политики пак, се најдоа во позиција да бараат од потрошувачите да ја намалат својата потрошувачка! За пример, да не ги користат услугите на превозниците или на угостителите, со цел да се намали ширењето на вирусот. Ваквата економска реалност доведе до неизбежна економска рецесија, но повторно – економска рецесија по дизајн на човекот.

Во овој контекст, пазарот на хартии од вредност се окарактеризира со сопствени белези во текот на пандемијата. Однесувањето на светските берзи покрена значајни прашања. Со почетоците на пандемијата, односно во периодот од 20-ти февруари до 23-ти март, сведоци бевме на слободен пад на берзанските индекси. Половина година подоцна, Светската здравствена организација информира дека состојбата со пандемијата континуирано се влошува, предвидувајќи рекордни бројки на новозаразени, а истовремено и апелира до властите дека сега не е време за олабавување на мерките. Половина година подоцна, од друга страна, берзанските индекси се вратија на нивото од пред здравствено-економската криза како таа воопшто да не се случила, анулирајќи ги загубите, кои патем не беа занемарувачки со оглед на тоа што изнесуваа дури до 1/3 од вкупната вредност. Ова е без преседан.

Имајќи го предвид погоре споменатиот тек на настаните, оправдана е загриженоста на економистите во поглед на однесувањето на пазарите на капитал. Не би било нималку претерано ако се каже дека од почетокот на пандемијата цените на акциите дивеат. И по избивањето на заразата во Кина берзите останаа стабилни, што во голема мера може да се опише како игнорирање на извесната пандемија. Паниката, ако смеам така да се изразам, настана во моментот кога епицентар на болеста стана Европа, рушејќи ја вредноста на берзанските индекси од претходно невидени размери, за денес ситуацијата на берзите да е комплетно стабилизирана на високото ниво од пред пандемијата, од што се повлекува еден од најконтрадикторните заклучоци во поновата историја: берзите се однесуваат како милионите инфицирани и уште поголемиот број на лица во изолација и карантин да немаат економски импакт.

Оттука оправдани се дискусиите за реалните економски импликации кои произлегуваат од движењето на берзанските индекси. Моето скромно расудување ме наведува да бидам апологет на идејата дека пазарот на хартии од вредност не ја претставува економијата во целост, па во оваа инстанца тој треба да се гледа само како сегмент на економијата, но ништо повеќе од тоа. Повикувајќи се на бројните досегашни испитувања, факт е дека врската помеѓу перформансот на берзите (водени од човековите одлики на алчност и страв) и реалниот економски раст е слаба или непостоечка. Меѓутоа, ваквите тврдења немаат за цел да ја потценат улогата на пазарите на хартии од вредност, ниту да наведуваат на претпоставките дека овие пазари се нерационални, а уште помалку дека COVID-19 кризата покажува дека истите се неефикасни. За волја на вистината, вториот факт е дека пазарите на хартии од вредност се докажани ефикасни и рационални алокатори.

Додека динамиката на движењето на берзанските индекси на прв поглед изгледа без логичен ред, подлабоката анализа нѐ уверува дека нивното движење не е случајно. Тековната здравствено-економска криза покажа дека овие пазари беа ефикасни во дисконтирањето на вредноста на оние компании чии дејности беа најпогодени од вирусот и рестрикциите кои дојдоа со него. Тука, од една страна, зборуваме за оние бизнис модели кои потешко се прилагодуваат на новонастанатата ситуација, односно за оние компании кои доживеаја пореметување на веќе воспоставените интернационални врски, компаниите кои се соочија со потешкотии да продолжат со своето работење по препораките за физичко и социјално дистанцирање на работниците или потрошувачите, но од друга страна и за оние компании кои и пред почетоците на кризата беа финансиски нестабилни.

Сепак, пред науката и експертите отворени остануваат многу прашања. Како да се објаснат реакциите на берзите во услови на пандемија? Како се објаснуваат различните реакции помеѓу државите? Дали ваквите разлики помеѓу земјите се должат на макроекономските или институционалните карактеристики, и ако одговорот е да, кои? Дали разликите се последица на различното справување со пандемијата помеѓу државите? Како одговорија берзите на мерките за „израмнување на кривата“ на заболени, но и кривата на рецесијата?

Иронијата во ситуацијата е во тоа што шокот од COVID-19 е глобален, но не сите држави се соочија со економски последици од исти размери, па и нивниот одговор не беше по истиот терк. Едно можно објаснување за разликите во одговорот на берзите низ светот е во различната општествено-економска ситуација во која се затекнаа државите моменти пред пандемијата, како и во разликите на донесените и имплементираните мерки за справување со здравствената и економската криза.

Доколку ваквите тврдења не се базирани на истражувања и анализи, тие не претставуваат ништо друго освен хипотези. Во продолжение дозволете ми да извлечам неколку клучни наоди од скорешни универзитетски истражувања. Прво, по почетното игнорирање на пандемијата, кое траеше до 20-ти февруари, пазарите на хартии од вредност  значително реагираа на зголемениот број на инфицирани лица, додека волатилноста на берзанските индекси значително се зголеми како што растеше загриженоста кај јавноста за ширењето на вирусот. Во периодот од 23-ти март до 20-ти април следуваа првите сериозни интервенции на централните банки, но и на владините економски тимови, по што берзанските индекси се придвижија кон стапките пред кризата, зад себе оставајќи ги црните денови, додека вестите за здравствената ситуација беа веќе во втор, па дури и трет план помеѓу инвеститорите. Второ, се чини дека специфичните карактеристики на земјите пред пандемијата имаа мало влијание при одговорот на берзите. Берзанските индекси не реагираа значително поизразено во оние земји кои беа поподложни на здравствено-економската криза, ниту во оние земји каде голем процент од населението претставуваше ризична група, ниту во оние земји каде постоеше сериозна закана за економска нестабилност, како високиот јавен долг. Трето, рационалноста на пазарите на хартии од вредност остана на високо ниво и во време на пандемија, што се гледа од зголемената претпазливост на инвеститорите во поглед на бројот на новозаболени во државите, но и нивното соседство. Четврто, навременото дејствување на креаторите на макроекономските политики играше клучна улога во борбата со здравствено-економската криза. За пример, намалување на камаптните стапки, кредитните олеснувања, државните гаранции и здравствените мерки во значителна мера го ублажија падот на цените на акциите.

За крај, клучното прашање кое останува отворено се однесува на идејата за успехот или неуспехот при инкорпорирањето на расположливите информации од страна на пазарите на хартии од вредност. Реалноста е дека ниту оптимистичкото, ниту песимистичкото објаснување нема да биде погрешно, па чашата е полуполна или полупразна истовремено, во зависност од вашето расположение. Од една страна, динамиката на движење на берзанските индекси во никој случај не смее да се препише на целосна случајност. Ситуацијата во земјите пред пандемијата не ја играше клучната улога при објаснувањето на ваквото движење, туку напротив, здравствените и економските мерки донесени низ текот на пандемијата покажуваат значајно влијание врз флуктуациите на берзанските индекси. Ова влева надеж дека внимателно избраните чекори водат до надминување дури и на големите предизвици кои стојат пред човештвото. Од друга страна, останува да важи првичниот впечаток дека пазарот на хартии од вредност е само еден сегмент на економијата. Тешко е да се негира слабата врска помеѓу цените на акциите и реалниот економски раст.

COMMENT

Please enter your comment!
Ве молиме внесете го Вашето име овде